MAPA STRONY KONTAKT KARTA SZKOŁY

Patron

patron Stefan Czarniecki (herbu Łodzia) urodził się w 1599 r. w Czarncy. Pochodził ze średniozamożnej szlachty i od wczesnej młodości służył w wojsku. Walczył w kampanii szwedzkiej (1625 – 1629). Z chwilą wybuchu powstania na Ukrainie (1648) jako rotmistrz brał udział w walkach z Chmielnickim. Pod Żółtymi Wodami dostał się do niewoli tatarskiej, co niechybnie doprowadziłoby go do śmierci gdyby nie fakt, iż został wykupiony przez Chmielnickiego, z którego niewoli wyszedł w 1649 r. Był jednym z głównych doradców wojskowych Jana Kazimierza, spowodował marsz wojsk królewskich pod Beresteczko (1651) i przyjęcie bitwy, w której uczestniczył w randze pułkownika (mianowany nim został już w 1644). W czasie wojny ze Szwedami (1655) mianowany został kasztelanem kijowskim. Jesienią 1655 roku bronił oblężonego przez Szwedów Krakowa (26 września – 17 października), a po kapitulacji miasta przeszedł na Śląsk, gdzie przystąpił do konfederacji tyszowickiej, co ostatecznie przypieczętowało jego pozostanie po stronie Jana Kazimierza. W 1656 roku mianowany przez Jana Kazimierza regimentarzem objął prowadzenie kampanii przeciw Szwedom, a po klęsce pod Gołębiem unikał spotkań z przeciwnikiem w otwartym polu, stosując tzw. wojnę szarpaną podjazdową (stosował szybkie pochody komunikiem, a na polu bitwy starał się rozdzielać siły, stosować obejścia i zasadzki). Po świetnie rozegranej kampanii wiosennej w 1656 r., podczas której odniósł zwycięstwo pod Warką (7 kwietnia), wkroczył na Pomorze, zajął Bydgoszcz i Tucholę. Wziął udział w ostatnich dniach oblężenia Warszawy, którą zdobył 30 czerwca 1656 r. W roku 1657 został wojewodą ruskim, jednocześnie w czasie najazdu na Polskę sprzymierzeńcy szwedzkiego Jerzego Rakoczego osaczył jego armię i zmusił ją do kapitulacji pod Czarnym Ostrowiem (w lipcu 1657), następnym posunięciem (25 sierpnia) uwolnił Kraków, a stamtąd przerzucił się na Pomorze Zachodnie (Szwedzkie). W 1658 r. na czele korpusu ekspedycyjnego ruszył na pomoc sprzymierzonej z Polską Danii, wsławiając się zdobyciem wyspy Alsen oraz twierdzy Koldyngi (niechlubną sławę przyniosła mu w tym okresie brutalność, z jaką walczyła jego dywizja jazdy). Po zawarciu ze Szwecją pokoju w Oliwie (1660 r.) rozpoczął działania wojenne przeciw Moskwie, odnosząc (wspólnie z Sapiehą) zwycięstwo pod Połonką (25 czerwca 1660 r.) oraz staczając nierozstrzygniętą bitwę nad rzeką Basią. Po przerwie wywołanej przez konfederację niepłatnego żołnierza (1661 – 1663) podjął dalszą walkę przeciw Moskwie, a następnie przeciw powstańcom ukraińskim. Osłabiony wskutek wielu odniesionych ran, w drodze powrotnej do Lwowa, zmarł w Sokołówce koło Złoczowa 16 lutego 1665 r. Na łożu śmierci otrzymał buławę hetmańską (odebraną Jerzemu Lubomirskiemu).

Hetman Stefan Czarniecki uchodził za wzór żołnierza (surowego dowódcy i doskonałego stratega) oraz symbol męstwa, wierności Rzeczypospolitej. Z prostego towarzysza chorągiewnego awansował na senatora i wodza. Przypisywane mu powiedzenie „Jam nie z soli ani z roli, ale z tego, co mnie boli, wyrosłem” świadczyć miało o tym, że do swoich stanowisk nie dochodził jak ówcześni dowódcy z zysków pochodzących handlem solą i płodami rolnymi, ale dzięki zasługom odniesionym na polu bitwy. Awans zawdzięczał więc przede wszystkim rzeczywistym zasługom wojennym, choć pomogła mu także protekcja króla. Uwieczniony został m. in. w polskim hymnie państwowym oraz trylogii Henryka Sienkiewicza.

 

Powrót